Historia osadnicza Lublina ma ok. 1500 lat, ponieważ pierwsze ślady osadnictwa, odkryte na wzgórzu Czwartek, pochodzą z VI wieku. Jednak podstawą do powstania i rozwoju miasta stało się otrzymanie przywileju lokacyjnego w 1317 roku w oparciu o prawo magdeburskie, po zasiedleniu Wzgórza Staromiejskiego, a następnie otoczenie Lublina murami miejskimi w połowie XIV wieku. Zanim Krzysztof Kolumb dotarł do amerykańskich wybrzeży, Lublin był już od kilkunastu lat stolicą województwa (1474 r.).
W dobie jagiellońskiej tj. od II połowy XIV wieku do II połowy XVI wieku nasze miasto znalazło się na głównym szlaku podróżnym, który wiódł ze stolicy ówczesnej Polski - Krakowa - do stolicy Wielkiego Księstwa Litewskiego - Wilna. Prężnie rozwijający się w tym okresie Lublin gościł wielokrotnie polskich monarchów. Szczególne przywileje i wsparcie otrzymało miasto z rąk pierwszego Jagiellona - króla Władysława Jagiełły, który znacząco przyczynił się również do wielokulturowości Lublina. Otóż na polecenie i z fundacji króla, będącego wcześniej Wielkim Księciem Litewskim, a przez to wzrastającym w kręgu prawosławnej religii, w 1418 r. ozdobiono lubelską, rzymsko-katolicką kaplicę zamkową z XIV w. wspaniałą polichromią, opartą na rusko-bizantyńskim kanonie religijnym i malarskim.
To bezcenne i wyjątkowe na skalę europejską dzieło przyciąga dziś do Lublina licznych turystów i koneserów sztuki z wielu krajów. Jest ono przyjmowane jako symbol unii dwóch wielkich tradycji chrześcijaństwa a jednocześnie jako przykład koegzystencji kultur wywodzących się z kręgów cywilizacyjnych zachodniej i wschodniej Europy.
Za panowania ostatniego monarchy z dynastii Jagiellonów, króla Zygmunta Augusta, zawarto w Lublinie, w 1569 r., niezmiernie ważny akt polityczny - Unię Polsko-Litewską, zwaną Unią Lubelską, która na kilka stuleci połączyła oba państwa i narody. Rzeczpospolita Obojga Narodów wyróżniała się tolerancją wobec różnych religii, kultur, a także tradycji, obyczajów i świeckich obrzędów, a wiele zasad politycznych, gospodarczych i społecznych było w niej realizowanych w prawdziwie unijnym duchu.
Lublin rozwijał się wielokulturowo i prężniał gospodarczo w złotym wieku tolerancji wyznaniowej i swobód obywatelskich, przypadającym w okresie przed najazdami kozackimi (1648 r.) i szwedzkimi (1656 r.). W tym czasie miasto było jednym z głównych ośrodków reformacji w Rzeczpospolitej. W II poł. XVI w. Lublin nadawał kierunek rozwojowi ruchu ariańskiego w Polsce. Jeszcze przed wystąpieniem Marcina Lutra podobne do niego idee głosił Biernat z Lublina, pierwszy pisarz tworzący w języku polskim. Wkrótce zawiązała się tu również silna gmina kalwińska, w której ton, oprócz Polaków, nadawali miejscowi Niemcy. Protestanci zaczęli odgrywać znaczniejszą rolę w życiu gospodarczym miasta w okresie nasilonego rozwoju przemysłu na przełomie XIX i XX wieku. Wśród protestantów, którzy tworzyli zręby gospodarki kapitalistycznej i przyspieszali rozwój Lublina, byli zarówno obywatele narodowości polskiej jak i niemieckiej, czeskiej, austriackiej oraz Szkoci.
Dużą rolę w kulturowym krajobrazie Lublina odegrali Włosi, którzy będąc katolikami łatwo się polonizowali. Połowa lubelskich Włochów należąca do cechu muratorów czyli budowniczych, pozostawiła dzieła swoich umysłów i rąk widoczne do dziś w wystroju architektonicznym kilku kościołów, zwłaszcza reprezentujących styl tzw. renesansu lubelskiego oraz barokowych.
W społeczeństwo miasta wtapiali się Francuzi, Węgrzy, Szwajcarzy a także Szkoci, którzy posiadali swoje bractwa w XVII i XVIII wieku. Warto też wymienić Holendrów, Anglików, Greków, Ormian i Turków, którzy przybywali tutaj w różnych okresach dziejów miasta, tu się osiedlali i wzbogacali wielokulturowe oblicze Lublina. W mieście słyszało się różne języki. Rozbrzmiewały one nie tylko w świątyniach odmiennych wyznań, ale też na ulicy i na słynnych lubelskich jarmarkach.
Wśród mniejszości narodowych i religijnych, które znalazły dobre warunki do życia i działalności handlowej, byli Żydzi, którzy już na początku XVI wieku zaczęli tworzyć własną dzielnicę wokół Zamku. Lublin był przez stulecia miastem żydowskiej autonomii, rozkwitu kultury hebrajskiej i jidysz, miastem o wielkich zasługach dla judaizmu. Podobnie jak w całej Polsce i innych okupowanych przez hitlerowców krajach, lubelscy Żydzi stali się ofiarami niemieckiego faszyzmu, barbarzyńskiej ideologii rasowej jej twórców.
Na przełomie XVI i XVII w. rozkwit przeżywała społeczność Rusinów, która mieszkała tu od średniowiecza. W roku 1588 powstało w Lublinie bractwo cerkiewne, w którym można było spotkać przedstawicieli możnych rodów pochodzących z Rusi i Litwy - Ostrogskich, Sanguszków i Czartoryskich.
W okresie utraty niepodległości Polski i zaboru rosyjskiego zwiększył się w Lublinie odsetek społeczności prawosławnej. Znaczną jej część stanowili urzędnicy i wojsko carskie. Zaborcy ograniczali jednocześnie religijne prawa unitów, którzy mieli tu własną parafię po zawarciu Unii Brzeskiej w 1596 r. W Lublinie zachowały się znaczące obiekty prawosławne m.in. Cerkiew Przemienienia Pańskiego, która pełni obecnie rolę katedry arcybiskupa diecezjalnego, cmentarz z kaplicą przy ul. Lipowej oraz dawna cerkiew grecka przy ul. Zielonej.
Dzisiejszy Lublin, będący miastem o wielokulturowych tradycjach, dużym ośrodkiem akademickim znanym m. in. z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej - predestynowany jest z tytułu wkładu w dziedzictwo kulturowe Polski i Europy, do kontynuowania roli miasta otwartego na Wschód i Zachód. Jednym ze znaczących wydarzeń, nawiązujących do tradycji unijnych naszego miasta, stało się utworzenie w 2001 r. Europejskiego Kolegium Polskich i Ukraińskich Uniwersytetów w Lublinie - w przyszłości Uniwersytetu Polsko-Ukraińskiego.
Zapraszamy na trasę Szlaku Wielokulturowego, obiecując dużo wrażeń krajoznawczych, estetycznych i wiele osobistych refleksji.